Sanctae Gertrudis
Legatus Divinae Pietatis

Opus ad codicum fidem nunc primum integre editum Solesmensium O.S.B. Monachorum (Pictavii, Parisiis: Apud Henricum Oudin, 1875) volume 1

Liber Primus

CAPUT PRIMUM
De commendatione personae
[p. 7] [1] O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! (Rom 11. 33) Dum tam miris et occultis diversisque modis vocat illos quos praedestinavit, vocatosque gratuito justificat, imo tam juste gratificat, ac si plene justos inventos omnium divitiarum et deliciarum suarum dignos judicaret consortes, ut pates in hac electa sua, quam quasi candens lilium in horto Ecclesiae inter areolas aromatum, id est, congregationes justorum gratuito collegit, dum ipsam puellulam in quinto anno a mundi perturbationibus segregans, in thalamo sanctae Religionis collocavit, cujus candori omnigenorum florum vernantiam tam abundanter adauxit, ut omnium oculis gratiosa plurimorum animos in sui affectum inclinaret. Erat siquidem annis et corpore tenera, sensibus cane, amabilis, habilis et facunda, et ita per omnia docilis ut omnes audientes admirarentur. Nam cum ad scholas poneretur tanta sensuum velocitate ac intellectus ingenio praepollebat, quod omnes coaetaneas et caeteras consodales in omni sapientia et doctrina longe superabat. Sicque annos pueritiae simulque adolescentiae puro corde, avidaque liberalium artium delectatione transgrediens, a multis puerilibus quibus illa aetas aberrare consuevit, a Patre misericordiarum est custodita, cui proinde sit laus et actio gratiarum infinita. [p. 8]

[2] Cum autem placuit ei qui eam segregatam ab utero matris a vixque ablactatam in triclinium monastici Ordinis provexit , vocare quoque per gratiam suam de exterioribus ad interiora, et de corporalibus exercitiis ad studia spiritualia, evidenti revelatione hoc perfecit ut in consequentibus patebit. Unde et tunc recognovit se longe fuisse a Deo in regione dissimilitudinis, dum studiis liberalibus nimis inhaerendo, neglexisset usque ad tempus illud mentis aciem lumini spiritualis intelligentiae adaptare, atque humanae sapientiae delectationi avidius adhaerendo, verae sapientiae gustu suavissimo se privasset. Coeperunt ipsi tunc repente vilescere omnia exteriora, et hoc merito, quia tunc introduxit eam Dominus in locum exultationis et laetitiae, in montem Sion, hoc est, speculationem sui, ubi exuens eam veterem hominem cum actibus suis, induit eam novum hominem qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis. Unde exhinc de grammatica facta theologa omnes libros divinae paginae quoscumque habere vel acquirere potuit infastidibiliter ruminans, cophinum cordis sui crebro utilioribus et mellitis Scripturae sacrae eloquiis impletis usque ad summum replebat, ita ut semper praesto sibi esset sermo divinus et aedificatorius; unde quoslibet ad se venientes posset satis convenienter expedire, atque cuilibet errori tam congruis sacrae Scripturae testimoniis obviare, quod a nullo penitus posset confutari. Itaque nec satiabatur illis diebus dulcedine mirabili et delectatione praesuavi sedulo insistere divinae contemplationi, sive Scripturae sacrae perscrutationi , quae videbantur sibi esse favus mellis in ore, melos organicum in aure, jubilusque spiritualis in corde. Unde etiam quaeque obscura infirmioribus intellectibus plana et perlucida faciens, quamplures libros omni suavitate plenos [p. 9] de dictis Sanctorum more columbino triticum recolligentis, compilavit et conscripsit ad utilitatem communem omnium in ipsis legere cupientium. Composuit etiam plures orationes favo mellis dulciores et alia multa aedificatoria documenta spiritualium exercitationum [i.e. Exercitia spiritualia], stylo tam decenti quod nulli magistrorum refutare congruit, quin delectetur in convenientia illius tamque mellitis sacrae Scripturae eloquiis condita, quod nullum theologorum sive devotorum decet ea fastidire. Unde sine omni contradictione attribuendum est dono spiritualis gratiae. Sed tamen quamvis aliqua supradictorum in hominibus corporaliter laudari soleant, cum Scriptura dicat in libro Sapientiae: "Fallax est gratia et vana est pulchritudo; mulier timens Deum ipsa laudabitur" (Prov 31:30), adjungamus etiam quae merito sunt magnificanda.

[3] Erat enim fortissima Religionis columna, justitiae et veritatis propugnatrix constantissima, ita quod juste de ea dici posset illud quod in libro Sapientiae dicitur de Simone sacerdote magno, "quia in vita sua suffulsit domum, videlicet Religionis, et in diebus suis corroboravit templum" (Eccli. 50.1) spiritualis devotionis, scilicet quantum ipsius monitis et exemplis plures incitabantur ad studium majoris devotionis. In diebus autem ejus dici posset quod emanaverunt putei aquarum etc., quia revera fluenta doctrinae salutaris nemo temporibus nostris profusius edidit illa. Habebat etiam dulce eloquium et penetrans, linguam tam disertam, sermonem tam suadibilem, efficacem et gratiosum, quod quamplures verba ipsius audientes revera testimonium evidens reddebant spiritui Dei qui loquebatur in ea, per mirabilem cordis emollitionem, et voluntatis mutationem. Verbum [p. 10] siquidem vivum et efficax et penetrabilius omni gladio ancipiti, pertingens usque ad divisionem animae et spiritus, habitans in ea operabatur haec omnia. Quosdam per verba ejus compungens ad salutem, alios illuminans in cognitione tam Dei quam etiam defectuum propriorum, quibusdam consolationis gratiosae ministrans subsidium, aliquorum etiam corda in amore divino ardentius inflammans. Nam plures etiam extraneorum qui vel semel unum ab ea sermonem audiebant, fatebantur se plurimum ex hoc consolationis recepisse. Et quamvis his et similibus, quae humanam placentiam incitare solent, abundaverit, nequaquam arbitrandum est quod ea quae sequuntur ex ingenio aut ex agilitate intellectus ipsa sibi ad placitum suum imaginata fuerit, sive ex industria sermonis aut ex habilitate eloquentiae composuerit, quod absit; sed firmiter absque omni haesitatione credendum est quod vere omnia de ipso fonte divinae sapientiae sibi gratuito dono sint infusa a Spiritu illo, qui ubi vult spirat, quando vult, quibus vult et quod vult, pro persona, pro loco et pro tempore congruente.

[4] Et quia invisibilia et spiritualia nullatenus ad intellectum humanum aliter quam per rerum corporalium et visibilium similitudines exprimi non possunt, oportet ea humanis et corporeis imaginationibus adumbrare. Quod magister Hugo testatur sic in sermone de interiori homine, cap. xvi: "Divinae Scripturae, ut inferiorum speculationi alludant, et humanae fragilitati condescendant, res invisibiles per rerum visibilium formas describunt et earum memoriam per quamdam concupiscibilium specierum pulchritudinem mentibus nostris imprimunt. Hinc est quod nunc terram lacte et melle manantem, nunc flores, nunc odores nominant, nunc per cantus hominum, per concentus avium, coelestium gaudiorum harmoniam designant. Legite Apocalypsim Johannis et [p. 11] invenietis Jerusalem ornatam per aurum et argentum et margaritas et alias quasdam gemmas multipliciter descriptam; et scimus quidem quod horum nihil ibi est, ubi tamen omnino nihil deesse potest; talium enim ibi nihil est per speciem, ubi tamen totum est per similitudinem." Hucusque Hugo.

CAPUT II
De testimoniis gratiae
[1] Domino Deo largitori verorum bonorum grates referat quidquid coeli ambitu, terrarum circuitu et profundo abyssi concluditur; et laudem illi decantent aeternam, immensam, et incommutabilem illam, quae ab amore increato procedens, in seipso plenissime efficitur, pro supereffluenti abundantia pietatis illius qua ad vallem humanae fragilitatis impetus suos dirigens, inter caeteras etiam hanc respexit ad quam ipsum suum proprium donum allexit. Sicut enim Scriptura indicat quod in ore duorum vel trium testium stet omne verbum, cum plures adsint testes, non est diffidendum quia Dominus istam quasi speciale organum elegerit ad notificandum per eam arcana suae pietatis.

[2] Testis igitur primo et principaliter est Deus, qui saepius per eam praedicta verificans et occulte intellecta demonstrans, effectumque orationum suarum pluribus persentire condonans, imo per merita ipsius obsecrata exaudiens, etiam a tentationibus liberavit cum devoto et humili corde supplicantes. Unde exempli causa pauca de multis edisseram.

[3] Vice igitur quadam, tempore scilicet illo quo dominus Rudolphus rex Romanorum obiit et ista eum caeteris pro [p. 12] electione successoris oraret, ipso die et, ut creditur, eadem etiam hora qua electio illa perficiebatur in alia regione, ista eam factam Matri monasteriu notificavit. Et addidit quod idem rex qui ipso die foret electus, a successore suo esset occidendus, quod et rei comprobavit eventus.

[4] Item cum coenobio nostro, minante quodam malefactore, immineret periculum quod inevitabile videbatur, et ista post factam orationem Matri monasterii praediceret gratia Dei omne hoc periculum evacuatum, supervenit procurator curiae qui hoc idem quod ipsa revelatione divina secreto intellexit, ipse judicum decreto depositum affirmabat. Unde Abbatissa cum aliis qui conscii hujus beneficii erant, exultans in Domino gratias ipsi referebat.

[5] Quaedam etiam persona diutius tentationibus fatigata, per somnum est admonita ut istius se orationibus commendaret. Quod cum devote fecisset, protinus meritis et intercessionibus ejusdem se gaudebat liberatam.

[6] Hoc quoque dignum relatione judicavi quod quaedam persona communicatura, dum ex occasione ante aliquos dies ad missam multis cogitationibus gravaretur, in tantum quod jam pene ad consensum delectationis inclinaretur, et per hoc ultra modum molestaretur, quia cum talibus occupationibus nullatenus accedere praesumebat, tandem divinitus, ut creditur, inspirata latenter arripiens vilem quemdam panniculum quem viderat hanc electam Dei de involumento pedum suorum discissum abjecisse, ipsum cum fiducia cordi suo [p. 13] superimposuit, exorans Dominum ut per amorem illum quo cor dilectae suae ab omni humana affectione abstractum sibi soli tam dignanter elegisset ad inhabitandum, ac spiritualibus donis influendum, etiam per merita ejusdem ipsam misericorditer a sua tentatione dignaretur liberare: mira res! et vere omni acceptione et reverentia digna! quia mox ut panniculum illum cum jam dicta devotione cordi suo impressum tenuit suppositum, omnis illa tentatio tam carnalis quam humana sic omnino ab ea est amota, quod nec postea consimili est gravata.

[7] Cui fidem adhibere nulli videatur magnum, cum Dominus ipse dicat in Evangelio: "Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet" (Jn 14:12). Unde Dominus qui tactu fimbriae suae dignatus est haemoroissam illam quondam sanare, potuit nihilominus cum pietati suae complacuit, etiam per merita hujus electae suae animam, pro cujus amore mori dignatus est, a periculo tentationis relevare. Et haec de primo teste dicta sufficiant, quamvis innumera possent adjungi.

CAPUT III
De secundo teste
[1] Secundo, etiam testis verificans est hominum discreta et uniformis relatio, quam diversi tamquam uno ore fatebantur, quia quidquid de ea perdivinam revelationem intellexerunt, cum sive pro defectibus ejus emendandis, sive pro augmentandis profectibus orarent, hoc semper tale fuisse quod ipsa videretur specialiter electa et principaliter potioribus gratiis privilegiata. Unde, verbi gratia, cum ipsa utpote quae erat in fundamento humilitatis bene fundata, se omnium donorum Dei reputaret valdeindignam, quandoque ab aliis quas [p. 15] sibi in gratiis praetulit, super quibusdam gratiarum donis acceptis testimonium Domini perquireret; inquirentes, frequentius a divina pietate certificati, veraciter affirmabant ipsam non solum his quae ab ea perceperant, verumetiam multomajoribus gratiarum donis a Domino sublimatam.

[2] Igitur dum quaedam persona in divinis revelationibus valde probata, fragrantia bonae famae attracta, de longinquis veniret ad claustrum, et nullius personae in hoc loco habens notitiam, desideriis in oratione niteretur obtinere a Domino ut adjungeret sibi talem personam ex qua ipsa Deo propitio lucrum animae reportaret, Dominus hoc illi de dit responsum: "Quae tibi primo in hoc loco assederit, ipsam scias esse prae omnibus vere fidelissimam et vere electam." Post haec verba cum mirabili eventu ista primo illi assedisset, et causa humilitatis latere volens quasi omnino se alienaret, illa putans se deceptam, cum dejectione et gemitibus haec Domino exposuit; unde et certificata est in veritate ipsam esse quam Dominus sibi fidelissimam testaretur. Hinc cum audisset verba beatae memoriae Domnae M. cantricis quae sibi multum placuerunt, sicut vere melle Sancti Spiritus condita erant, et requireret a Domino quomodo esse posset quod istam prae omnibus extollens beatam illam non recepisset, Dominus respondit: "Magna sunt quae in illa operor, sed multo majora sunt quae operor in ista, et adhuc maxima operabor in ea."

[3] Alia quaedam persona dum oraret pro ea et tam inaestimabiliter delicatum affectum Domini erga eam perpenderet, multum admirans dixit ad Dominum: "Et quid, o amor Deus, attendis in illa, quam sic magnificas in teipso, et erga [p. 15] quam dulciter apposuisti cor tuum? " Respondit Dominus: "Pietas mea gratuita cogit me, quae dono speciali perficit et continet in anima ejus quinque in quibus magis delector: scilicet veram puritatem ex continua influxione gratiae meae; veram humilitatem ex donorum meorum multiplicium magnitudine, quia quanto majora operor in ea, tanto plus ipsa ex cognitione propriae fragilitatis sese deprimit ad ima profundissimae humilitatis; veram benignitatem, qua omnium hominum salutem desiderat ad laudem meam; veram fidelitatem, per hoc quod omnia bona sua semper ad laudem meam cum integro affectu communicat totius universitatis saluti; et veram caritatem, qua me toto corde, tota anima, totisque viribus ardenter amat, et proximum sicut seipsum propter me." Hinc praetendit Dominus coram pectore suo monile splendidum, mirabiliter perornatum, quod in modum trifolii erat triangulum, dicens: "Istud in honore jugiter sponsae meae portabo; per cujus tres angulos haec tria omni coelesti coetui patebunt clare. In primo itaque refulget quod ipsa est proxima mea, quia nullus homo vivit in terris qui mihi sit proximior illa, pura intentione et bona voluntate. In secundo resplendet quod modo in terris ad nullam animam cum tanta delectatio ne sum inclinatus sicut ad illam. In tertio renitet quod nullus homo in terris est mihi fidelior illa, omnia dona collata ad laudem et gloriam meam affectuose reflectendo." Adjecitque Dominus: "Nusquam me affectuosius reperire poteris in terris quam in sacramento altaris, et per consequens in corde et anima hujus meae dilectricis, ad quam mirabili modo converti totum delectamentum mei divini Cordis."

[4] Item alius quidam homo cujus precibus se devote commendaverat, cum oraret pro ea, hoc accepit responsum: "Totus sum ejus; nam cum omni delectamento dedi me in amplexus ipsius. Amor divinitatis ipsam mihi univit inseparabiliter, [p. 16] sicut ignis ex auro argentoque conflato facit electrum." Et illa: "Quid tunc, amantissime Deus, agis cum ea? " Respondit: "Pulsus cordis ipsius pulsibus amoris mei continue intricantur, et in hoc est mea inaestimabilis delectatio; attamen ego virtutem pulsuum meorum contineo in meipso usque in horam mortis ipsius; tunc enim in ipsis persentiet tres magnos effectus: in primo scilicet, qua gloria eam Deus Pater vocet; in secundo, quo gaudio ego eam suscipiam; in tertio autem quo amore Spiritus Sanctus mihi couniat."

[5] Item altera vice, pro ea oranti tale datum est responsum: "Ipsa est columba mea carens felle, quia omne peccatum ex corde tamquam fel detestatur. Ipsa est lilium quod delector manibus gestare, quia meum summum delectamentum est deliciari cum anima casta et munda. Ipsa est odorifera rosa mea, id est patiens et gratias agens in adversis. Ipsa est flos vernans in quo est amoenitas oculorum meorum, quia continet in se desiderium et studium virtutum et plenae perfectionis. Ipsa est sonus suaviter clangens in diademate meo, in quo dependent universa incommoda ejus tamquam aurea bracteola omnibus incolis coeli."

[6] Item ante jejunium, dum Conventui legeret statutam lectionem et inter caetera hoc attentius recitaret, quod Dominus toto corde, tote anima totisque viribus esset diligendus, una ex verbis ejus compuncta dixit ad Dominum: "Eia Domine Deus, qualiter amaris ab ista quae te tam efficacibus verbis docet amandum! " Cui Dominus respondit: "Ego ab infantia gestavi et educavi eam inter amplexus meos, conservans eam mihi immaculatam, usque ad horam illam qua ipsa se mecum univit per integram voluntatem; et tunc dedi meipsum totum cum omni divina virtute mea versa vice in amplexus ejus. Unde et ardens amor cordis ipsius erga me continue liquefacit intima mea erga se in tantum quod sicut [p. 17] adeps in igne liquescit, sic dulcedo divini Cordis mei a calore cordis ipsius resoluta jugiter distillat in animam ejus. " Et subjunxit Dominus: "In tantum complacet sibi in illa anima mea quod saepius ab aliis offensus suaviter reclino me super eam immittendo illi aliquod gravamen cordis sive corporis, quod ipsa in unione passionis meae cum tanta gratitudine suscipit et cum tanta patientia et humilitate supportat, quod protinus complacatus amore ipsius innumeris parco."

[7] Item cum quidam oraret pro istius defectibus emendandis, ut ipsa rogaverat, tale accepit responsum: "Quod ipsi electae meae videntur esse defectus, potius sunt animae ejus magni profectus, quia gratiam quam in ea operor humane fragilitas vix a vento vanae gloriae sufficeret custodire, nisi sub specie defectuum latitaret. Unde sicut campus fimo impinguatus uberius fructificat, sic ipsa ex cognitione defectuum quorum suaviores profert fructus gratiarum." Et adjecit Dominus: "Ego pro singulis defectibus tale ipsi donum dedi quo defectus illius oculis meis plene emendantur. Sed cum processu temporis eos plene commutavero in virtutes, tunc anima ejus tanquam lux praeclara fulgebit." Et haec de secundo teste dicta sufficiant, quibus plura addentur convenientibus locis.

CAPUT IV
De tertio teste
[1] Tertio, evidentior testis est ipsa ejus conversatio qua tam verbis quam factis palam ostendit se vere penitus non suam sed Dei gloriam quaerere et illam, non solum quaerere, imo etiam tam ardenter investigare ut pro ea non solum proprium honorem, verum etiam vitam et ipsam quodam modo animam vilipenderet. Huic itaque testimonio merito fides [p. 18] adhibetur, secundum quod Dominus in Evangelio Joannis dicit: Qui quaerit gloriam ejus qui misit illum, ille verax est, et injustitia in illo non est . O vere felix anima, cujus conversatio manifeste ostendit ipsam approbatam tali tantoque testimonio evangelicae veritatis! De ista vere enim potest dici illud Sapientiae: Justus quasi leo confidit. Nam amore laudis divinae tanta mentis constantia in omnibus justitiam et veritatem promovebat, quod omnino vilipendit quid exinde adversitatis contraheret, dum tantummodo gloriam Domini sui lucraretur.

[2] Laborabat etiam crebrius in colligendis et scribendis omnibus quae alicui unquam credebat esse proficua; et hoc ad laudem Dei ita pure faciebat, quod nullius unquam grates ex hoc affectabat, sed solum salutem animarum desiderabat. Unde et in quibus majorem fructum sperabat, his alacrius quae conscripserat impertiebatur, et etiam in quibus majorem locis inopiam Scripturae sacrae sciebat. Ibi libentius quae poterat utilia procurabat, ut omnes Christo posset lucrari. Somni quietem interrumpere, cibum differre, et quidquid ad proprii corporis spectabat commodum omittere, magis gaudium reputabat quam laborem. Nec in his suffecit, quin etiam dulcedinem contemplationis pluries interrumperet, cum necessitas exigeret aliquem expedire tentatum, consolari desolatum, aut in charitate quemquam juvare. Ut enim immissum in ignem ferrum totum profecto ignis efficitur, sic ipsa charitate Dei succensa tota effecta est charitas, salutem desiderans universorum.

[3] Tanta etiam tamque crebra cum Domino majestatis habebat colloquia, quanta quemquam cognovimus nostris habuisse temporibus, et inde tamen semper magis ad humilitatem deprimebatur. Unde et haec dicere solebat, quod omnia quae ex supereffluenti bonitate Domini reciperet gratis indigna et ingrata, interim quod ea retineret et frueretur sola, [p. 19] viderentur sibi ex sui vilitate tamquam quae laterent in fimo; cum autem alicui notificasset, tunc eam quasi gemmam auro impositam reputabat, quia sic omnem hominem digniorem se judicabat, quod aestimabat quemlibet hominem uno cogitatu Deo majorem posse laudem efferre, propter innocentiam et dignam conversationem, quam ipsa cum tota exercitatione corporis sui perficere posset, propter indignam conversationem et negligentias suas. Unde et hoc solum coegit eam aliqua sibi a Deo donata cuiquam pandere, quod judicabat se omnium donorum Dei tam omnino indignam, quod nullatenus credere potuit ea sibi propter se solam donata sed potius ad salutem aliorum.

CAPUT V
De indiciis et ornatu intellectualis coeli
[1] Cum enim secundum quod praedictum est, in ore duorum vel trium testium stet omne verbum, ubi, tam veraces et digni sunt testes, nullomodo repellatur veritas, sed incredulus refurator potius erubescat, pro eo quod si in propria persona non meruit accipere his similia, negligit insuper ista quae per electam suam operari dignata est divina liberalitas, sibi per congratulationem vindicare, cum omnino non videatur diffidendum hanc esse unam de electis, imo beatis illis de quibus beatus Bernardus scribit super Cantica sic dicens: "Ego puto beatam animam non solum coelestem esse propter originem, sed ipsum coelum non immerito posse appellari, propter imitationem, cum conversatio ejus sit in coelis, Unde [p. 20] Sapientia: Anima justi sedes est sapientiae, item: Coelum mihi sedes est (Is. 66:1). Quod ergo Deum sapit esse spiritum, etiam sedem Dei non ambigit assignare spiritualem. Confirmat me in hoc sensu maxime illa veritatis promissio: Ad eum, id est, ad sanctum hominem, veniemus et mansionem apud eum faciemus (Jn 14:23). Prophetam quoque non de alio dixisse arbitror: Tu autem in sancto habitas, laus Israel (Ps 21:4). Manifeste etiam Apostolus dicit habitare Christum per fidem in cordibus nostris. Sed a longe suspiro certe illos beatos de quibus dicitur: Et habitabo in eis, et deambulabo in illis (2 Cor. 6:16). O quanta illius animae latitudo, quanta meritorum praerogativa quae divinam in se praesentiam habet et digna quidem invenitur suscipere, et sufficiens capere, cui et spatia complentur deambulatoria ad opus majestatis. Crevit enim in templum sanctum in Domino; crevit, dico, mensura charitatis quae est quantitas animae. Est ergo coelum sancta anima habens solem intellectum, lunam fidem, stellas virtutes. Vel certe sol justitia, sive zelus ferventis charitatis; et luna continentia. Nec mirum si libenter hoc coelum Dominus Jesus inhabitat, quod utique non sicut caeteros dixit tantum ut fieret, sed pugnavit ut acquireret, occubuit ut redimeret. Ideo et post laborem voto potitus ait: Haec requies mea in saeculum saeculi; hic habitabo (Eph 2:21), etc.

[2] Et ut pro modulo meo ostendam istam, ut supra dixi, unam esse ex his beatis quos secundum dicta beati Bernardi Deus materiali coelo praeelegerit ad inhabitationem sibi, ad laudem ipsius, exponam quae per circulum plurimorum annorum ductu spiritualis familiaritatis de ea potui [p. 21] investigare. Nam cum saepe dictus beatus Bernardus dicat quod intellectuale coelum, id est, beata anima quam Dominus inhabitare dignatur, habere debeat pro ornatu solis et lunae atque stellarum decorem virtutum, exponam hic breviter, prout potero, quos specialiter virtutum radios ista de se dederit, ut non ambigatur Dominus virtutum in intimis ipsius mansionem habuisse, quam exterius tam rutilantium luminarium pulchritudine tam mirifice decoravit.

CAPUT VI
De constantia justitiae
[1] Justitia enim, sive zelus ferventis charitatis, quam beatus Bernardus in antedicta sententia solis nomine insignire videtur, tam praeeminenter in ista refulgebat, quod si opportunitas exegisset pro defensione ejus inter medias mille acies armatorum se gratis obtulisset; nec quisquam ita carus sibi erat amicus, cui contra justitiae tramitem etiam adversus proprium lethalem inimicum, si fuisset, saltem unico verbo astitisset, sed potius in damnum propriae matris, exigente justa ratione consensisset, quam contra inimicum quantumcumque sibi onerosum injustitiae assensisset. Nam quantumcumque occasio se praebuit cuiquam causa exhortationis aliqua proponere, omnem dissimulans verecundiam, quae tamen virtus inter caeteras virtutes clarius in ea relucebat, necnon humanum inordinatumque deponens timorem, ac fiduciam habens in eo cujus fide armata famulatui ipsius universum desiderabat mundum mancipare, calamum linguae tingens in sanguinem cordis, tam devoto affectu pietatis [p. 22] ac sapientiae gratia verba formabat, quod vix aliquis esse posset tam durae ac perversae mentis, cui tamen aliqua inesset scintilla pietatis, qui non per verba ejus emolliretur, saltem ad voluntatem vel desiderium emendationis. Unde et quemcumque commonitionum suarum instinctu pensabat esse compunctum, huic tanto piae compassionis acclinabatur affectu, ipsumque blando charitatis excipiebat sinu, ut se totam illi corde liquefacto impertiri niteretur ad consolationem, non tam verborum fateor exhibitione quam devota pro eo ad Deum orationum ac desideriorum effusione; quia in verbis semper cavere studuit, ne forte alicujus mentem sic in amicitiam sui attraheret, ut per consequens aliquatenus se a Deo tali occasione elongaret. Omnem enim amieitiam humanam quam non in Deo suum habere, utcumque potuit discernere, fundamentum, tamquam quoddam mortiferum declinabat, nee sine magno cordis cruciatu vel unicum amicabile verbum audire potuit a talibus qui aliquid humanius se illi exhibebant, nec etiam quantumcumque sibi necessarium obsequium ab ipsis potuit acceptare, multo magis eligens omni humano carere obsequio et subsidio, quam alicujus cor inordinate circa se consentiret occupari.

CAPUT VII 
De zelo quem habuit ad salutem animarum

[1] Qualiter etiam zelus animarum, Religionisque studium accenderit mentem ejus, tam verba quam facta ipsius evidentissimum perhibebant testimonium. Nam si quando aliquem defectum in aliquo proximorum cognoscens ipsum corrigi desiderabat, nec desiderii sui videbat effectum, hoc tanto pondere gravabat animam ejus, quod nullatenus [p. 23] consolari potuit, donec tam precibus a Domino quam etiam exhortationibus, sive per se, sive per alios, quos ad hoc inducere potuit, saltem aliquantam obtinuisset emendationem. Si vero aliquando, ut moris est humani, contigit aliquem quasi consolando, eam dicere ut non curaret de illo qui se non corrigeret, quia ipsemet proprium damnum luiturus esset, hoc tanto dolore retractabat, quod quasi gladius videbatur in intima sua penetrare, et dicebat se potius mortem eligere quam taliter super defectu eujusquam consolari, quod tunc primo experiri deberet, cum post mortem damnum sequeretur aeternum. Unde et quaecumque in Scripturis sanctis inveniebat utilia, si videbantur sensui minus intelligentium difficilia, latino mutato, stylo describebat planiori, quo legentibus fierent utiliora; et sic totam vitam suam a mane usque ad vesperum consumebat, nunc longa decurtando, nunc difficilia explanando, desiderabat laudem Dei et proximorum promovere salutem.

[2] Quod quantae virtutis sit pulchre describit Beda sic dicens: "Quae gratia sublimior et Deo gratior conversatio esse potest, quam quae quotidiano exercitio altos ad auctoris sui gratiam studet convertere et crebro animarum fidelium acquisitione gaudium semper patriae coelestis augere?" Bernardus: "Hoc siquidem vera et caste contemplatio habet, ut mentem quam divino igne vehementer accenderit, tanto interdum repleat desiderio acquirendi Deo qui eum similiter diligent, ut otium contemplationis pro studio praedicationis libentissime intermittat et rursum potita votis tanto ardentius redeat in idipsum, quanto fructuosius se intermisisse meminerit." Si enim, teste Gregorio, nullum Deo tam laudabile sacrificium sicut zelus animarum, [p. 24] nihil mirum si libenter et dignanter hoc vivum altare inhabitat Dominus Jesus, in quo sibi tam frequenter tam suavis odor gratissimi sacrificii adoletur.

[3] Vice igitur quadam apparuit ei Dominus Jesus, prae filius hominum forma speciosus, stans et quasi humeris suis regalibus et delicatis domum quamdam maximam, quae velut in proximo casura super ilium apparebat acclinata, et ait Dominus ad eam: "Ecce quanto studio laboris domum meam dilectam scilicet mihi Religionem sustento, quae pene per totum mundum in proximo ruinam minatur, eo quod tam perpauci inveniuntur in toto mundo qui in ejusdem defensione vel promotione velint fideliter laborare, aut aliquid sustinere. Ergo, dilecta, respice in me et compatere lassitudini meae." Et adjecit Dominus: "Omnes qui in aliquo verbo vel facto promovent Religionem, tamquam columnis suppositis pondus gravaminis mei pro modulo suo mihi sublevant et mecum sustentant." Ex quibus verbis ista medullitus commota et ad compatiendum Domino Deo amatori suo ardentius provocata, summo conatu laborare coepit in Religionis promotione, quandoque ultra vires laborans in rigore Ordinis causa boni exempli. Cum vero per aliquot tempora in hac exercitatione fideliter laborasset, benignus Dominus ultra non ferens dilectae suae laborem, sed volens ipsam intrahere ad suavioris contemplationis quietem, qua tamen, ipsa detrimante, per talem, ut praedixi, exercitationem minime fuerat fraudata, per plures sibi familiares notificavit illi ut jam a tali labore quiesceret, et ipsi soli amatori suo tota deinceps devotione vacaret. Quod ipsa multum adtemptans, avida mentis alacritate otio contemplationis se totam contulit, illi intimorum suorum intimo unice intenta suavi mentis alacritate, quem e converso singulariter sensit totum sibi intentum tam efficaci gratiae suae infusione.

[4] Hinc adjungere libet scripta quaedam Deo devotae personae [p. 25] cujusdam, quae sicut ex divina revelatione acceperat huic conscripsit in haec verba: "O sponsa Christi devota, intra in gaudium Domini tui," quia tam inaestimabilis suavitatis dulcedine Cor divinum afficitur erga te, pro fidelitate illa qua tot laboribus insudasti pro veritatis defensione, secundum quod optimum placitum suum, imo etiam tuum, pausare te desiderat sub umbra suae quietissimae consolationis. Nam sicut arbor bene radicata, quae juxta aquam transplantata ad humorem, emittit uberrimos fructus, ita et tu gratia Dei cooperante ex singulis cogitationibus, verbis et factis tuis fructus suavissimos defers dilecto, nec aliquando arescere poteris ad aestum persecutionis, quia ex fluentis plenissimis gratiae Dei frequentius irrigaris. Ex eo enim quod in omnibus operibus tuis solummodo laudem Dei et non tuam desideras, centuplicatum fructum defers dilecto ex omnibus quae perficere velles illis vel in aliis promovere si posses. Et insuper ipse Dominus Jesus pro te supplet Deo Patri omnem defectum ilium quem vel in te vel in aliis doles, et pro singulis te remunerare disponit tamquam si plenum effeceris profectum, ex quo omnis coelestis exercitus tibi congaudens miro modo jucundatur, et gratias agendo Dominum pro te collaudat."

CAPUT VIII 
De compassiva ipsius charitate

[1] Cum zelo quoque justitiae de quo praedictum est, exierat illi etiam tantus compassivae charitatis affectus, ut quemcumque videret rationabiliter perturbatum, seu etiam longe positum intelligeret gravatum, statim omnimode satagebat ipsum aut verbis relevare aut scriptis animare; et hoc tanto intendebat affectu quod velut infirmus qui magnis febribus aestuans, de die in diem ab infirmitate sperat liberari vel alleviari, sic ipsa de hora in horam illos quos sciebat gravatos a Domino exoptabat consolari: non solum autem erga homines, verumetiam erga omnem creaturam tanto afficiebatur pietatis affectu, ut quamcumque creaturarum, sive volatilium, sive pecudum, aliquod incommodum ex esurie vel siti vel frigore videret perpeti, mox facturae Domini sui compatiens ex intimo cordis affectu, illud incommodum irrationabilis creaturae Domino devote studebat offerre in laudem aeternam, in unione illius dignitatis qua omnis creatura in ipso est summe perfecta et nobilitata, desiderans ut Dominus misertus creaturae suae, defectus ipsius dignaretur relevare.
CAPUT IX
De mira continentia ipsius
[1] Continentia etiam, quam beatus Bernardus ponit loco lunae, in ista perlucide emicuit; quod constantissime fatebatur se in omni vita sua nunquam alicujus viri faciem ita curiose vidisse, quod aliquid sciret de forma illius. Et hoc simul cum ea fateri possent omnes qui noverant eam, quod quantumvis viro sancto, quantumcumque familiariter, per quantam moram loqui deberet, sic ab illo discessit, quod nunquam vel semel ad ipsum oculos deflexerat. Et non solum dici potest de visu, verum etiam de loquendo, audiendo, caeterisque corporis motibus, quod tam mirae continentiae de cor in ipsa resplenduit, quo familiares sibi sodales dicere solebant quandoque jocando, quod jure propter munditiam cordis inter reliquias super altare poneretur. Nec mirum, cum ultra omnes homines mihi cognitos assueta fuerit in sacra Scriptura delectari, et per consequens etiam delectari in Deo, quod est praecipuum conservatorium castitatis. Unde Gregorius: "Gustato spiritu, desipit omnis caro." Hieronymus: "Ama litteras, et carnis vitia non amabis." Sed si alia deessent testimonia, in hoc ipso quod lectioni erat intenta, evidentissimum indicium continentiae in ea refulsit. Nam et si aliquando aliquid in ipsa sacra Scriptura, ut assolet, invenit quod aliqualiter potuit inferre memoriam alicujus carnalitatis, hoc virginali verecundia ducta quasi furtim subtrahendo praeterivit; vel si hoc non potuit, saltem cursim proferendo quasi omnino non intelligeret, dissimulavit, excepto quod gratiosae pudicitiae roseus decor in genis ejus latere non valebat. Sed et si contigit eam a minus intelligentibus requiri aliqua de similibus, haec cum tanta verecundia dissimulando declinabat, quod vix poenalius se credebat posse ferrum vulnerans carnem suam tolerare, quam talem audire sermonem. Sed tamen si quando propter animarum salutem necesse fuit talia loqui, hoc quasi omnino non abhorreret, absque haesitatione protulit ut videbatur expedire.

[2] Dum autem vice quadam cum valde probato seniore de suis familiaritatibus contulisset, ille considerate munditia cordis ejus, postmodum tale ipsi testimonium dedit, quod scilicet nunquam hominem cognovisset a quo omnis carnalis commotio esset tam penitus aliena sicut ab ista. Ergo, ut de caeteris taceam, quia hoc solum donum Dei in ea diligenter prospexerit, non mirabatur, si prae caeteris ipsi Deus secreta sua revelaverit, cum ipse in Evangelio dicat: Beati mundo corde, quondam ipsi Deum videbunt (Mt 5:8). [p. 28] Augustinus: "Non exterioribus oculis sed corde videtur Deus, et sicut lumen hoc videri non potest nisi oculis mundis, ita nec Deus nisi per munditiam cordis, quod non arguit conscientia peccati, sed templum Dei sanctum est."

[3] In testimonium ergo praedictae virtutis inserere libet quod percepi a quadam fide digna persona. Quae cum desideraret a Domino ut per eam aliquid dignaretur huic electae suae, quae in hoc libro commendatur, demandare, Dominus respondit: "Dicas illi ex parte mea: pulchra et amoenosa." Quod cum illa non intelligeret et iterum idem a Domino desideraret hoc idem etiam secundo, tertio, similiter idem responsum accepit. Tunc valde admirans ait: "Edissere mihi, amantissime Deus, intellectum verborum istorum." Et Dominus illi: "Dic illi ut complaceat mihi ex pulchritudine interioris decoris, quia tantus puritatis et incommutabilis divinitatis meae fulgor incomprehensibili decore perlustrat animam ejus. Item quod complaceat mihi ex speciali amoenositate virtutum quia praejucunda vernantia deificatae humanitatis meae immarcessibili vivacitate floret in omnibus operibus ejus."

CAPUT X
De dono confidentiae quo mirifice claruit
[1] Quam mirifice in ea etiam refulserit, non dico virtus, sed potius donum confidentiae, mirificis posset testimoniis comprobari . Nam sic securam conscientiam omnibus horis possidebat, quod nec tribulationes, nec damna, nec impedimenta, nec etiam sui proprii defectus ipsam obnubilare [p. 29] poterant, quin semper securam haberet confidentiam ad benignissimam misericordiam Dei, nec hoc eam gravare potuit, si quando Dominus ei solitam gratiam subtraxit; sed quasi pro eodem sibi erat habere gratiam et non habere, excepto quod in adversis quandoque eam spes roboravit, cum certissime sciret sibi sive exteriora, sive interiora in bonum cooperari; et ideo sicut cum spe expectatur nuntius qui diu desiderata reportat, sic ipsa cum gaudio expectabat uberiorem divinam consolationem, ad quam se per praecedentem adversitatem confidebat habilitari. Nunquam etiam depressa et vilifacta in suis defectibus videbatur, quin ex praesentia divinae gratiae sublevata ad quaelibet dona Dei paratissima redderetur; et cum videretur sibi velut carbo extinctus tenebrosa, subito cooperante gratia Dei respirans, cum se per intentionem ad Dominum erigere niteretur, mox quasi in ipso regressu intra se similitudinem Dei in se suscipiens, sicut homo qui de tenebris calcans in lucem solis repente illuminatur, sic se ex splendore praesentiae divinae sensit illuminatam, et etiam recepisse omnem ornatum et compositionem, qua decet reginam in vestitu deaurato circumamictam varietate astare regi saeculorum immortali, et inde dignam factam atque adoptatam divinae associationi et familiaritati.

[2] Proprium tamen sibi statuerat, utpote respersa maculis sine quibus vita humana non ducitur, frequenter currere ad pedes Domini Jesu abluenda; excepto, ut praedictum est, quando largiorem divinae clementiae persensit influxum, quod tunc Dei beneplacito in omnibus libere consentiens, reddebat se velut instrumentum ad ostendendum omne opus amoris in ipsa et cum ipsa, in tantum quod non cunctabatur cum Domino Deo universorum ludere de pari.

[3] Item ex jam dicta confidentia tantam habuit gratiam [p. 30] communicandi, quod nunquam nec in scriptura, nec ab hominibus tantum audire potuit de periculo indigne communicantium, quin semper firma spe super pietate Domini libenter communicaret. Tam exigua et pene nulla reputavit studia sua, quod propter negligentiam orationum et similium quibus homines se praeparari solent, nunquam intermisit communionem, dijudicans quod sicut exigua stilla est ad pelagus totius maris, sic omnis humanus conatus est respectu illius superexcellentis gratuiti doni. Et quamvis nullum modum discerneret dignae praeparationis illius, tamen ex incommutabilitate divinae largitatis confisa, super omnem praeparationem, studebat mundo corde et devoto amore suscipere ipsum sacramentum. Omne etiam bonum spiritualis gratiae quod accepit, soli confidentiae attribuebat, reputans illud tanto magis gratuitum, quanto vere gratis et sine meritis suis illud nobile donum confidentiae ab ipso largitore omnis gratiae se cognovit accepisse.

[4] Ex saepe dicta etiam confidentia mortem frequenter habebat in desiderio, et hoc tamen in divinae voluntatis unione, quod singulis horis vel vivere vel mori pro eodem sibi erat; sperans per mortem suam lucrari beatitudinem, et per vitam divinae laudis incrementum. Ambulans ergo in via sic contigit eam in summo alicujus gradus labi, statim miram exultationem persentiens in spiritu, dixit ad Dominum: "Bene mihi, dilecte Domine mi, si casus iste subito fieret mihi occasio veniendi ad te." Et cum quandoque admirantes diceremus si non timeret absque praemunitione ecclesiasticorum sacramentorum mori, respondit: "Ego quidem ex corde desidero saluberrimis sacramentis praemuniri, sed tamen voluntas et praeordinatio Domini mei videtur esse optima et saluberrima praeparatio: ergo quo modo ipse voluerit, sive subitanea, sive provisa morte libentissime ad ipsum emigrabo, certa quod qualicumque morte emigrabo sive decedo, [p. 31] misericordiam Domini nunquam mihi deesse, sine qua scio me nullomodo posse salvari tam in morte longe ante provisa quam in subitanea morte."

[5] Similiter in omnibus eventibus exultabat semper habens animum firmum directum ad Deum, et in omnibus mire constantia vigebat, in tantum quod veraciter posses de ea illud proverbium dici: "Qui confidit in Deo fortis est ut leo" [cf. Prv 28:1). Cujus virtutis testimonium etiam sibi perhibere dignatus est Dominus hoc modo: Cum ergo die quadam una persona perquireret quoddam a Domino, nec aliquid posset habere responsum et super hoc miraretur, Dominus tandem tale illi dedit responsum: "Ideo tamdiu protraxi tibi de his quae desideras respondere, quia non confidis in his quae in te gratuita pietas mea dignatur operari, sicut ilIadilecta mea facit, quae in forti confidentia bene radicata, in omnibus de mea pietate plene confidit, ideoque universa quae a me desiderat ipsi nunquam denegabo."

CAPUT XI
De virtute humilitatis, caeterisque pluribus inimul positis
[1] Hinc inter multa rutilantium virtutum quasi micantium stellarum claritatem quibus eam Dominus mirifice ad inhabitandum sibi decoraverat, praecipue in ipsa resplenduit humilitas, quae est omnium gratiarum receptaculum, universarumque virtutum conservatorium. Nam, ipsa scilicet humilitate inducente, reputabat se omnium donorum Dei tam indignam, quod nullomodo consentire potuit aliquod donum recipere in suum profectum, sed videbatur ipsa sibi esse sicut canalis, [p. 32] per quem gratia influeret electos Dei ex aliqua occulta Dei praeordinatione, cum omnino ipsa esset indigna, et indignissime ac infructuosissime susciperet omnia dona Dei tam minima quam maxima, excepto hoc solo quod laborabat ea sive per scripta, sive per dicta ad proximorum utilitatem erogare. Et hoc faciebat ea fidelitate quantum ad Deum, et ea humilitate quantum ad seipsam, quod saepius cogitabat intra se: "Etiamsi ego post hoc cruciabor in inferno secundum merita mea, tamen gaudeo quod Dominus tunc fructum donorum recipiet in aliis." Nullum enim tam vilem recognovit in quo sibi non videretur fructuosius repositum donum Dei quam in se, et tamen in nullo refugiebat quin omnibus horis paratam se exhiberet ad quaelibet dona Dei, et per consequens semper illa expendere ad utilitatem proximorum, quasi ad se minus pertineret quam ad altos, qui per ejus relationem susceperunt. In luce etiam veritatis se dijudicans, extremam se respexit inter illos de quibus Propheta dicit: Omnes gentes quasi non sint, sic sunt coram eo (Is 40:17). Et infra: : Quasi pulvis exiguus, etc. Sicut enim pulvis exiguus latens sub calamo vel simili, quadam exili umbra absconditur a radio solis, sic ipsa se alienando declinare nitebatur excellentiam tam praenobilium donorum Dei, et ea dona solummodo addicere ipsi qui aspirando praevenit quos vocat, et adjuvando prosequitur quos justificat; retinendo sibi tantummodo reatum illum quo tam gratuitis donis se ingratam, ut sibi videbatur, exhibuit et indignam; nec tamen reticere potuit pietatem Dei erga se ad gloriam ipsius, sed ad notitiam aliorum transferre curavit ea intentione qua dixit sibi in corde quo: "Nullo modo decet ut de benignitate Dei erga me fructus major non proveniat in aliis quam in me vilissima depravatrice possit provenire."

[2] Unde quadam vice dum iret in via, ex magna dejectione suimet dixit ad Dominum: "Maximorum miraculorum [p. 33] tuorum, Domine, hoc praecipue reputo quod terra haec tam indignissimam me gestat peccatricem." Ex quibus verbis Dominus, qui omnem humiliantem se exaltat, dignantissime commotus benignissime respondit: "Libens terra se tibi calcabilem praebet, dum universalis coeli dignitas cum ingenti exultationis tripudio horam illam jucundissimam praestoletur qua te gestare dignetur." O vere mira dignationis Dei suavitas quae tanto majori reverentia sublimat animam, quanto plus propriae vilitatis consideratio ad ima deprimit illam!

[3] Vanam etiam gloriam ita vilipendit quod cum esset in devotione sive in aliquo bono opere, si aliqua sibi cogitatio incidit, libere consensit, ea intentione qua cogitavit: "Si aliquis videns illud bonum trahitur ad imitandum, tunc Dominus tuus habet ex te hunc fructum laudis." Videbatur enim ipsa sibi in hoc opere esse in Ecclesia Dei sicut larva aliqua in domo patrisfamilias, quae ad nihilum valet, nisi ut tempore fructuum ligetur super arborem ut aves abigantur, et sic fructus conserventur.

[4] Quantum etiam in ea refulserit spiritualis devotionis fervor et suavitas, in pluribus scriptis suis valde utilibus evidentissimum reliquit testimonium, et insuper ipse Scrutator cordium tale dignatus est ipsi testimonium perhibere. Igitur cum quidam homo devotus maximam sentiret devotionem in oratione, intellixit Dominum sibi dicentem: "Tali suavitate quali tu nunc gaudes, scias frequentissime visitari illam electam meam, quam gratuito elegiad inhabitandum."

[5] Quod etiam miro modo delectaretur in Domino, clare patuit ex eo quod transitoria delectamenta incredibile ipsi gignebant fastidium, quia, ut dicit Gregorius: "Gustato spiritu desipit omnis caro," et beatus Bernardus dicit: "Quod amanti Deum omnia fastidio sunt, quamdiu frustratur eo quem solum desiderat." Unde et quadam vice ex [p. 34] consideratione vilitatis humanae delectationis lassata dixit ad Dominum: "Ego nullam omnino scio rem in ferris invenire in qua delecter praeter te solum, Dominum meum dulcissimum." Tunc Dominus ipsi vicem recompensans respondit: "Similiter et ego nec in coelis, nec in ferris aliquid invenio in quo delecter sine te, quia omni delectationi meae te semper per amorem adjungo; et sic semper in te defector cum omnibus in quibus defector, et hoc quanto mihi delectabiiius, tanto tibi fructuosius erit."

[6] Quam frequens etiam in oratione et vigiliis fuerit, satis claruit ex eo quod assuetam horam orationis nullo unquam die negligebat, nisi aut ex infirmitate lecto decumberet, vel ad laudem Dei in proximorum salute laboraret. Unde et Dominus eam assidue jucundissime praesentiae suae consolatione laetificando in orationibus suis, reddidit ad spiritualia exercitia longe provectiorem quam aliqua exercitia corporis possent effecisse fortem. Nam cum tanta delectatione mentis observabat statuta Ordinis, ut est frequentatio chori, jejunii et communia opera, quod talia nunquam sine magno gravamine omittebat. Bernardus: "O si quis semel gustu charitatis inebriatus fuerit, ad omnem mox laborem et dolorem hiiarescit."

[7] Claruit quoque in ea tanta libertas spiritus, quod nihil omnino unquam conscientiae contrarium per aliquam moram potuit ferre. Nam et in hoc Dominus ipsam commendans cuidam devoto in oratione sua sciscitanti quid sibi in hac electa sua maxime complaceret, sic respondit: "Libertas cordis." Quod ille multum admirans et quasi parvipendens ait: "Aestimabam, Domine, quod ipsa ad majorem cognitionem et ad ferventem insuper amorem gratia tua jam [p. 35] pervenisset." Ad quod Dominus: "Etiam, ait, ut existimasti ita est; sed hoc mediante gratia libertatis, quae tale bonum est, quod per eam directe pertingitur ad summam perfectionem. Nam singulis horis donis meis apta invenitur, quia nunquam permittit cordi suo inhaerere aliquid quod me impediat."

[8] Ex nimia etiam libertate nunquam pati potuit ut aliquid retineret cujus non indigebat, sed accepta xenia saepissime statim aliis dedit, ea tamen discretione, ut indigentibus libentius daret, nec in hoc amicissimos inimicissimis praeferebat.

[9] Quidquid etiam cordi ejus incidit faciendum vel loquendum, hoc semper promovebat, ne forte in servitio Dei vel contemplationis studio aliqualiter impediretur. Quod etiam Domino placere tali revelatione certificatum est. Nam Domna M. cantrix dum vice quadam videret Dominum super solium excelsum sedentem, et istam quasi spatiando coram eo deambulantem, et crebrius ad vultum Domini respicientem, atque ad emissiones divini Cordis ardentissime inhiantem, et super hoc multum admiraretur, tale accepit responsum: "Conversatio hujus electae meae talis est, quod ut vides , singulis horis coram me de ambulando quasi sine intermissione desiderat et perquirit cognoscere beneplacitum Cordis mei. Unde cum in aliquo voluntatem meam comperit, mox omni conamine illud perficere satagens revertitur, mox ad alia mihi placita perquirenda, et etiam per consequens fideliter exsequenda, sicque tota vita ipsius mihi cedit in laudem et honorem." Tunc illa: "Domine mi, si talis est conversatio sua, unde tunc esse potest quod quandoque gravius judicat excessus et defectus aliorum?" Ad quod Dominus benigne respondit: "Ex eo certe quod ipsa nullam maculam cordi suo inhaerere permittit, non potest etiam aliorum defectus aequanimiter tolerare."

[10] In vestibus etiam et in utensilibus semper magis requierebat necessitatem et utilitatem quam curiositatem vel [p. 36] delectabilitatem, et quaslibet res suas secundum hoc diligebat quo eam plus ad cultum Dei promovebant, ut librum in quo frequentius legebat , tabulam inqua scribebat saepius, vel etiam libros in quibus alii libentius legebant, vel ex quibus se magis aedificari dicebant, et similia erant sibi cariora, eo quod viderentur quasi laudabilius obsequium Domino exhibere. Omnium enim creaturarum sibi a Domino concessarum utebatur non sibi sed Domino in laudem aeternam. Unde miro modo laetabatur quando aliquid expendit in usum suum, quemadmodum si hoc obtulisset super altare Domino ad honorem, sive in eleemosynarum erogasset distributionem, quia sive dormiret sive comederet, aut aliquid aliud quodcumque commodum reciperet, totum hoc Domino se impendere gaudebat, ipsum in se seque in ipso respiciens juxta praeceptum Domini dicentis: Quod uni ex minimis meis fecistis mihi fecistis (Mt 25:40), aestimans se ex indignitate sua vilissimam et minimam omnium creaturarum, et ideo quidquid sibimet impendit, hoc se minimo Dei reputabat se impendisse. Quod quantum acceptaverit divina dignatio, hoc modo sibi revelavit. Nam cum vice una ex quodam labore caput lassatum ad laudem Dei aromatibus in ore retentis relevare niteretur, benignus Dominus benigne et blande ad ipsam inclinatus et quasi odore eorumdem aromatum se simulans recreatum, post pusillum cum suavi spiramine se erigens, alacri vultu coram omnibus sanctis se tamquam jactitando de hoc dicebat: "Ecce quid novi de sponsa mea modo recepi." Sed et in infinitum plus gaudebat si quando alicui proximorum quorum aliquid simile beneficium impendisset, ad similitudinem, sicut avarus gauderet si pro nummo centum acciperet marcas.

[11] Omnia etiam sua tam plene cum Domino communicabat quod quandocumque plura porrigebantur sibi, de quibus erat participatura, sive in cibis sive in vestimentis et [p. 37] similibus, clausis oculis ad accipiendurn manum porrigebat, ea intentione ut si quid sibi Deus praeordinasset hoc modo ipso dispensante acciperet; et quodcumque tunc apprehendit, hoc cum tanta gratitudine acceptabat, ac si Dominus illud propriis manibus porrexisset; et exinde sive hoc optimum, sive pessimum fuisset, peroptime sibi complacebat. Tali ergo intentione omnia sua perficiens miro modo in hoc delectabatur, in tantum quod quandoque compassive recoluit miseriam paganorum et Judaeorum, pro eo quod ipsi electionem suam tali modo cum Deo non possent participare.

[12] Virtutem quoque discretionis non mediocriter in ea refulsisse ex eo vel maxime patet, quod tam cum sensibus quam Scripturarum sententiis prae aliis mirifice abundaret, in tantum quod cum pluribus consilium ab ea quaerentibus una hora de diversis causis tam prudenter respondisset quod audientes multum mirarentur, ipsa tamen tam humili discretione omnia a se facienda ab aliis etiam longe inferioribus dijudicanda requirebat, et in omnibus tantum consensum praebebat, quod raro adeo sibi placere potuit quod ipsa definierat quin libentius sequeretur sensum aliorum.

[13] Sed superfluum videretur si nunc sigillatim adderetur quam praerutilanti luce claruerint in ea caeterae virtutes, scilicet obedientia, abstinentia, voluntaria paupertas, prudentia, fortitudo, temperantia, misericordia, concordia, constantia, gratitudo, congratulatio, contemptus mundi, et aliae quam plures, cum haec virtus, scilicet discretio, quae dicitur mater omnium virtutum, animam ipsius tam proprie possederit. Insuper et antedicta virtus, scilicet confidentia, quae est fundamentum omnium virtutum, et cui nihil negatur desiderabilium, sed multominus quod pertinet ad virtutes, ipsam tam magnifice circumdederit, et ad hoc etiam illa [p. 38] nobilis et diligens virtutum conservatrix, scilicet humilitas, sicut supra scriptum est, tam profunde in mente ejus radices demiserit. Et super haec omnia illa reginarum virtutum regina, scilicet charitas Dei et proximi, sic praevalenter tam in intimis quam in exterioribus suis sibi thronum firmaverit, sicut per omnem textum hujus libri evidentissime patet. Sed de singulis nominatim virtutibus sigillatim exponere quae intelligo, causa brevitatis omitto, cum tamen multa occurrerent dicenda, quae aliquibus praedictis magis extollenda, devoti lectoris animum non ad fastidium sed ad delectationem trahere possent. Haec ergo dicta sufficiant ad comprobandum quod vere ista de coelis fuerit una vel unum in quo Rex regum stellato solio habitare dignatur.

CAPUT XII
De evidentioribus testimoniis coeli intellectualis
[1] Et cum in alio loco intellectualium coelorum dignitatem commendans scriptura dicat de Apostolis: "Hi sunt coeli in quibus, Christe, habitas, in quorum verbis tonas, fulguras signis, roras gratia." In his tribus pro modulo meo ostendam aliqualiter cum illis etiam hanc concordare. Nam tanta tamque efficax verbis ipsius inerat virtus, quod raro poterant ab aliquo non attendi sed in quocumque et ad quodcumque intendebat, semper facilius praevalebant. Unde et non immerito illi appropriari poterat illud Proverbiorum: Verba sapientis velut stimuli, et sicut clari in altum defixi (Eccl 12:11). Sed tamen quia humana infirmitas [p. 39] quandoque refugit audire veritatem ex ferventis spiritus virtute prolatam, dum vice quadam durioribus verbis commovisset unam ex familiaribus suis, affectu pietatis ducta nitebatur a Domino precibus obtinere ut fervorem zeli in ipsa temperaret. Unde et taliter est a Domino edocta: "Ego, cum essem in terris, ferventissimas habui affectiones; unde et mihi in omnibus quaelibet injustitia maxime contraria fuit, et in hoc mihi ista similis exstat." Tunc illa: "Domine, quod perversis verba tua in terris videbantur aura, hoc fuit aliud quam quod istius verba quandoque commovent etiam illos qui videbantur boni homines esse." Ad quod Dominus: "Judaei in illis diebus judicabantur sanctissimi hominum, qui tamen in me praecipue scandalizabantur." Non minus etiam Deus dignatus est per verba ipsius electis suis gratiam irrogare, cum plures testarentur se quandoque plus ad unum verbum compungi quod audierant ab ore ejus, quam ad sermonem longum quorumdam probatorum praedicatorum. Et hoc etiam testabantur veridicae lacrymae ipsorum qui quandoque ad eam venientes, cum tam rebelles viderentur quasi omnino vinci non possent, et post audita pauca verba ejus in tantum compungebantur, quod promittebant se velle cedere in omnibus quibuscumque deberent.

[2] Nec solum in verbis, sed etiam in orationibus ipsius hanc plurimi experiebantur gratiam, cum se orationibus ipsius commendassent, quod tam evidenter sunt liberati a magnis et diuturnis gravaminibus, quod cum magna admiratione saepius Deo ipsique gratias referre familiares suas rogaverunt. Nec hoc praetermittendum videtur, quod quidam per somnum sunt admoniti huic gravamina sua intimare; quo facto, sunt certissime relevati. Et haec quidem mihi videntur non multum distare a fulgoribus signorum, cum non minori gratitudine censeam esse recipiendam alleviationem animarum quam corporum. Sed tamen ut manifestius notificem hanc habuisse verissima [p. 40] testimonia habitantis in se Domini virtutum, addam etiam aliqua per quae lucidius possit idem fulgur declarari.

CAPUT XIII
De aliquibus miraculis insimul exempli causa positis
[1] Igitur cum esset tanta asperitas frigoris in Martio quod tam hominum quam pecorum minaretur interitus, et audiret hoc tractari a quibusdam quod nulla spes esset, hoc anno aliquem fructum recipere quia secundum dispositionem lunae per longiorem moram temporis frigus non laxaretur; die quadam inter Missam qua erat communicatura Dominum pro hac causa et etiam pro pluribus devote exoravit. Finita autem oratione tale accepit responsum a Domino: "Certissime te scias exauditam pro omnibus causis pro quibus orasti." Ad quod illa: "Domine, si hoc certe scire debeo, et inde justum est tibi grates referre, da mihi hoc testimonium quod rigor hujus durissimi frigoris temperetur." Quo dicto, cum amplius non adverteret, sed finita Missa de choro exiret, totem viam madidam invenit liquescentibus ubique nive et glacie quae erant congelatae. Cumque omnes viderent hoc fieri contra naturalem dispositionem aeris, mirabantur quo facto hoc potuerit accidisse. Et cum nescirent hoc electam Dei precibus impetrasse, dicebant hanc temperiem heu! non duraturam, quae non recto ordine foret directa; cum tamen tam placita vernalis serenitas sit secuta, et inde per totum tempus duraverit.

[2] Item messis tempore, dum plus competenti plueret, et omnes annonae caeterorumque fructuum ex hoc periculum [p. 41] formidantes preces multiplicarent, ista die quodam cum aliis orans tam efficaci precum instantia Domino institit ipsum placando, quod certum promissum ipsius obtinuit super hoc, scilicet quod causa sui vellet intemperiem aeris temperare; quod et fecit. Nam ipsa die, quamvis nubes plures comparerent, sol tamen splendoris sui radio orbis circuitum clare perlustrabat.

[3] Vespere autem post coenam, dum Conventus propter laborem aliquem faciendum curiam intraret, sole adhuc clarius splendente simulque nubibus pluvialibus dependentibus in aere, ista ex profundo cordis ingemiscens dixit ad Dominum, me audiente: "O Domine Deus universitatis, non desidero te quasi coactum meae indignissimae voluntati obaudire; sed si incontinens bonitas tua causa mei contra decorem justitiae tuae dignatur hanc pluviam continere, quaeso, protinus relaxetur, et tua placidissima voluntas perficiatur." Mira res! nondum verba finierat, et ecce fulgur cum tonitruo, pluviaeque guttae repentino impetu erumpebant. Tunc stupefacta dixit ad Dominum: "Contineat se bonitas tua, clementissime Deus, si tibi placeat, quousque laborem ex obedientia nobis injunctum perficiamus." Ad cujus petitionem benignus Dominus tempestatem illam continuit, donec Conventus laborem illum injunctum complesset. Quo completo, dum adhuc in foribus staret Conventus, mox tam impetuosus imber cum coruscatione fulguris tonitruorum que sonitu promicabant, quod si quae in curia remanserunt satis madidatae exierunt.

[4] In pluribus etiam causis frequentius miraculose et quasi sine precibus, tantum verbo aliquando velut jocoso, divinum adminiculum sibi obtinebat adesse, ut est illud. Cum sederet inter stramenta, et ibi stylus vel acus seu aliud quid parvum, quod nullo modo inter tam magnam congeriem straminis inveniri posses, sibi de manu dilapsum esset, et in audientia [p. 42] omnium diceret ad Dominum: "Domine, quantumcumque laborarem, nunc ad illud quaerendum nihil valeret, tu da ut inveniam;" et sic sine directione oculorum cum manum extenderet, statim hoc inter stramina apprehendit, tamquam si in pianissimo pavimento jacere videret. His et similibus cum frequentissime uteretur in omnibus agendis tam magnis quam parvis, semper dilectum animae suae praesulem sibi advocans, et in omnibus tam fidelissimum quam dignantissimum adjutorem inveniens.

[5] Tandem post hoc, dum iterum pro intemperie ventorum et ariditatis Dominum exoraret, tale accepit responsum: "Illa causa quae me quandoque inclinat ad exaudiendum preces electorum meorum, inter me et te necessaria non est; quia jam gratia mea voluntas tua adeo unita est cum mea voluntate, quod nihil potes velle nisi quod ego volo. Unde cum per hanc intemperiem intendam cogere menses quorumdam rebellium ut saltem pro hoc orando ad me confugiant, in hoc non do precibus tuis effectum; sed tamen spirituale donum pro eis recipies." Quod illa audiens libentissime consensit et exinde semper magis gaudebat se pro talibus orantem non exaudiri aliter quam ad placitum Dei. Sed cum Beatus Gregorius testetur proborum sanctitatis non esse signa facere, sed proximum sicut seipsum diligere, de quo superius satis dictum est, sufficiant etiam haec dicta ad comprobandum quod vere istam Dominus elegerit ad inhabitandum, cum non defuerint emissiones fulgurantium miraculorum ut vel sic obstruatur os loquentium iniqua contra gratuitam Dei dignationem et etiam ut erigatur confidentia humilium, qui sperant sibi omnia prodesse quae cuilibet electorum, Deo donante, gaudent inesse.[p. 43]

CAPUT XIV
De specialibus privilegiis sibi a Deo collatis
[1] Addenda sunt hic aliqua praescriptis convenientia quae difficilius investigavi quam si sub gravi lapide clause fuissent et etiam alia testimonia quae a personis fide dignissimis veridica relatione recepi.
[2] Cum enim plures saepius requirerent ab ea de quibusdam dubiis et specialiter si propter talia et talia deberent abstinere a communicatione, et ipsa singulos rationabiliter expeditos ob gratiam et misericordiam Dei confidenter ad sacramentum dominicum accedere consuleret et etiam quandoque quasi vi compelleret. Vice tamen quadam formidare coepit, ut moris est mentis sincerae, in talibus responsis se plus justo praesumere. Unde ad solitam sibi divinae pietatis clementiam recurrens et ei cum fiducia quod timebat aperiens, tali est responso consolata: "Ne formides, sed consolare, confortare et esto secura, quia ego ipse Dominus Deus amator tuus, qui ad inhabitandum et deliciose perfruendum mihi gratuito amore creavi et elegi te, indubitanter certum responsum do omnibus qui per te devote et humiliter inquirunt me et hoc certum in promisso tenebis ex me quod nullus unquam quem ego sacramento vivifici corporis et sanguinis mei censeo indignum sinetur a me super hoc requirere a te, ideoque quemcumque fatigatum vel gravatum tibi delegavero expediendum, huic securum ad me denuntiabis accessum; quia ipsi ob amorem et gratiam tui nunquam paternum concludam sinum, sed amicissimi affectus ipsi pandam amplexum, nec pacts osculum suave denegabo." [p. 44]

[3] Hinc cum devotius oraret pro una persona, timens ne forte illa plus speraret se posse per eam accipere quam ipsa sibi posses obtinere, Dominus multum benigne respondit: "Quantumcumque aliquis sperare potest se obtinere posse per te, tantum absque dubio accipiet a me. Insuper quodcumque tu cuiquam promiseris ex parte mei, hoc ego certissime supplebo, etiamsi quandoque ipse non sentiat effectum, humana fragilitate impediente; ego tamen in anima ejus operabor profectum secundum tuum promissum."

[4] Transcursis itaque aliquibus diebus, cum praedictae promissionis Domini memor et suae indignitatis non immemor, requireret a Domino quomodo posset fieri, ut tam mirifica per se tam vilissimam operari dignaretur, Dominus respondit: "Nonne fides Ecclesiae universaliter continet quod olim soli promiseram Petro dicens: Quodcumque ligaveris super terram erit ligatum et in coelis (Mt 16:19), et firmiter credit idem adhuc per omnes ministros ecclesiasticos fieri? ergo ob quam rem non aeque credis me posse vel velle perficere quidquid, instigante me amore, ore meo divino tibi promitto?" Et tangens linguam ejus dicens: "Ecce dedi verba mea in ore tuo, et confirmo in veritate mea omnia verba quaecumque, instigante spiritu meo, alicui ex parte mea dixeris; et si quid cuiquam promiseris in ferris de bonitate mea, certe ratum tenebitur in coelis." Ad haec cum illa diceret: "Domine, non gauderem si inde aliquis damnum consequi deberet, si ego impellente spiritu alicui dicerem aliquam culpam non posse manere impunitam, vel aliqua similia." Dominus respondit: "Quandocumque impellente justitia sive zelo animarum talia loqueris, ego pietate mea circumveniam personam illam, commovens eam ad compunctionem ne mereatur ultionem." Tunc illa requisivit a Domino dicens: "Domine, si tu veraciter loqueris per os meum, ut pietas tua dignatur asserere, quomodo fieri potest quod quandoque apud [p. 45] aliquos tam parvum habent effectum verba mea, quae quandoque cum tam magno desiderio laudis tuae profero ad animarum salutem?" Ad quod Dominus: "Non mireris quod verba tua quandoque laborant incassum, cum ego ipse in humanitate mea saepius praedicaverim in fervore spiritus mei divini, et tamen in aliquibus verba mea nullum attulerunt profectum, quia divina ordinatione mea omnia tempore suo disponuntur."

[5] Post hoc, dum cujusdam personae corripuisset defectum, confugit ad Dominum, devote orans ut lumine divinae cognitionis suae ita intellectum ipsius illustrare dignaretur, ne cuiquam aliter in causa sua responderet quam divinae voluntati suae complaceret. Cui Dominus: "Noli timere, filia, sed confide, quod hoc speciali privilegio praefero te, quod quicumque super quibuscumque causis humiliter et fideliter requisierit te, tu in luce divinae veritatis meae discernens causam illam sicut ego eam judico, pro qualitate casus sive personae, et cujus causam ego judico graviorem, huic tu ex parte mei durius respondebis, et iterum cujus causam ego reputo leviorem, huic te faciam sermone blandiori respondere," Tunc ista in spiritu humilitatis suam recognoscens indignitatem, dixit ad Dominum: "O Dominator coeli et terrae, retrahe jam et contine superaffluentiam dignationis tuae, quia ego cum sim pulvis et cinis, valde indigna sum tanti doni." Cui Dominus suaviter blandiendo respondit: "Et quid magni est si do tibi discernere causas inimicitiae meae, cui saepius donavi experiri secreta amicitiae meae?" Et adjecit Dominus: "Quicumque gravatus aut contristatus humiliter cum simplici veritate quaerit consolationem in verbis tuis, nunquam fraudabitur desiderio suo, quia ego Deus habitans in te, instigante incontinentissima pietate amoris mei, desidero per te benefacere multis; et gaudium tuum quod cor exinde sentit, ex superabundantia divini Cordis mei veraciter haurit." [p. 46]

[6] Hinc vice alia orans pro sibi commissis, tale a Domino accepit responsum: "Sicut olim quicumque cornu altaris apprehendit, se pacem reperiisse gaudebat, ita nunc ex quo te mihi tam dignanter ad inhabitationem elegi, quicumque cum fiducia se orationibus tuis committit, per gratiam meam salvus erit." Quod bene confirmatur ex testimonio dulcis memoriae Domnae M. cantricis, cui oranti pro ista demonstratum est cor ejusdem in similitudine pontis firmissimi, qui ex una parte humanitate Christi et ex altera parte divinitate ipsius munitus videbatur, quasi pro muris. Intellexitque Dominum dicentem: "Omnes qui per pontem istum nituntur ad me pervenire nunquam poterunt cadere vel deviare"; hoc est, quicumque verba ipsius suscipiens, monitis ipsius humiliter obaudit, in aeternum non deviabit.

CAPUT XV
De eo quod Dominus eam coegit ad praescripta
[1] Post haec, cum intellexisset Dei esse voluntatem ut haec per scripta ad notitiam aliquorum hominum pervenirent, admirando revolvebat mente quae utilitas in hoc posset esse, cum sciret firmum cordis sui propositum in eo esse quod nullo modo permitteret se vivente hoc alicui manifestari, post mortem vero ipsius nihil aliud inde posse lucrari quam quod fideles intelligentes turbarentur pro eo quod tunc nullum profectum inde possent habere. Quibus cogitationibus Dominus respondit, dicens: "Et quid tibi videtur ex hoc utilitatis provenire quod scriptum legitur per beatam Catharinam visitans in carcere dixi ad eam: "Constans esto, filia, quia tecum ego sum"; et specialem meum Johannem visitavi, [p. 47] et dixi: "Veni, dilecte mi, ad me", et caetera plura tam de istis quam de aliis, nisi quod hominum inde devotio augmentatur et mea pietas erga humanum genus replicatur?" Et subjunxit Dominus: "In his potest mens aliquorum accendi ad desiderium eorum quae te audiunt accepisse et, dum haec considerant, student aliqualiter vitam suam emendare."

[2] Hinc alia vice, dum iterum admirando revolveret cur eam Dominus per spiritum tanto tempore impelleret ad praescripta manifestanda, dum non ignoraret quosdam homines tam pusillos corde quod saepius talia magis vilipendendo calumniarentur quam aliquam inde sumerent formam aedificationis, Dominus eam per haec instruxit verba, dicens: "Ego tali modo in te posui gratiam meam quod magnum ex ea fructum exigo; unde vellem ut similia dona habentes et per negligentiam parvipendentes, cum de te intelligunt, et donum proprium recognoscentes, in gratitudine crescent, et sic gratia mea in eis augeatur. Si qui vero ea maligno corde volunt calumniari, peccatum illorum sit super illos, te immuni permanente, quia Propheta dixit ex me: Ponam eis offendiculum (Ez 3:20). Unde et per hoc verbum, eo quidem percepit intellectum quod Dominus multoties instigat electos suos ad ea facienda, propter quae alii quandoque scandalizantur; quae tamen electi non debent omittere ob hoc quod pacem habere possint a perversoribus, quia optima pax est cum mala bonis vincuntur; id est, cum quis non omittens in quo Dei laudem perficit, perversores tamen obsequiis et benevolentiis placando vincit, quia sic lucratur proximum. Si vero nihil profecerit, mercedem tamen suam non perdit. Hugo: "Quia fideles semper aliquid habent unde [p. 48] dubitare possint, et infideles unde credere valerent, si vellent; juste etiam fidelibus pro fide datur praemium, et infidelib us pro infidelitate supplicium."

CAPUT XVI
De evidentioribus testimoniis quibus eam Dominus per aliorum revelationes certificavit.
[1] Vilitatem ergo suam et indignitatem perpendens, cum se valde indignam judicaret tantorum donorum Dei quibus se sciebat a Domino fideliter muneratam, accessit ad felicis memoriae M. in gratia revelationum tunc nominatissinam et reverentissimam, humiliter supplicans quatenus super his praescriptis donis Dominum consuleret, non quasi dubia volens super acceptis certificari, sed pro tam gratuitis desiderans ad majorem gratitudinem provocari et in posterum confirmari, si quandoque nimietas indignitatis suae cogeret ipsam ad dubium declinare. Unde cum Domna M. secundum quod ab ea rogata fuerat, se ad consulendum Dominum dedisset in orationem, vidit Dominum Jesum sponsum floridum et delicatum, prae millibus Angelorum forma speciosum, viridibus vestimentis indutum quae interius aurei videbantur esse coloris; et istam pro qua orabat dextra sua delicata blande circumplectentem, ita quod latus ejus sinistrum, in qua parte cor jacet, quasi affixum erat aperturae amatorii vulneris sui; quem illa versa vice circumplecti videbatur retrorsum cum sua sinistra. Quod beata M. admirans scire desideravit quidnam haec visio sibi vellet. Cui Dominus [p. 49] ait: "Per virorem vestimentorum meorum quae interius aureo colore perornantur, scias significari quod operatio divinitatis meae tota viret et floret ex amore." Et replicans: "Tota viret et floret, inquit, in anima ista. Per hoc autem quod cor ejus vulneri lateris mei vides applicatum, nota quod sic adaptavi mihi cor ipsius, quod singulis horis potest directe suscipere influxum divinitatis meae." Tunc illa requisivit dicens: "Numquid, Domine mi, huic electae tuae dedisti talia dona ut secure possit quosque ad se venientes pro requirendis quibuslibet expedire in veritate tuae cognitionis, et in hoc omnes quaerentes per eam verae salutis subsidium sunt inventuri, sicut ipsi dignatus es polliceri per verba illa quae ipsa mihi causa humilitatis pro sui instructione exposuit?" Ad quod Dominus valde benigne sic respondit: "Ego certe his privilegiis specialibus eam insignivi ut omne quod aliquis sperare potest se per ipsam posse accipere indubitanter obtineat et quemcumque ipsa communionis judicat dignum, misericordia mea nunquam reputabit indignum; imo si quem ipsa ad communionem instigat, ipse a me affectuosius respicietur et quod secundum meam divinam discretionem ipsa singulorum requirentium defectus graviores seu leviores reputabit et judicabit. Et quia tres sunt qui testimonium in coelo perhibent, scilicet Pater, Verbum et Spiritus Sanctus, per tria semper debet horum testimonium comprobare: primo scilicet, si cum loquitur alicui sentiat interius impellentem spiritum. Secundo, si illum cum quo loquitur videt dolere vel etiam velle dolere pro defectu suo. Tertio, si considerat illum habere bonam voluntatem. Ubi enim haec tria considerat, secure absque omni dubio quodcumque sentit respondeat, quia ego certe omnia tenebo rata quaecumque ipsa alicui spopondit de mea pietate." Et adjecit Dominus: "Quotiescumque voluerit alicui loqui, prius trahens gemitum per ipsum intrahat sibi [p. 50] divini Cordis mei aspirationem et quidquid tunc loquitur indubitanter certum habebitur, quia nec ipsa nec audientes nullatenus falli possunt, quin divini Cordis mei secretum in verbo ipsius innotescat." Et adjecit Dominus: "Verborum tuorum fidele testimonium conservet: quod si post moram diuturni temporis senserit sibi aliquantulum acceptam gratiam tepescere ex diversis occupationibus, sicut fieri consuevit, non tamen diffidat, quia dona praedictorum privilegiorum ego in ea firma conservabo indubitanter omnibus diebus vitae suae."

[2] Et cum interrogaret Dominum si ista ex hoc aliquam culpam contraheret, vel unde esset quod omnibus horis festinaret perficere si quid tunc menti incideret et quod semper conscientiae ejus pro eodem esset orare, scribere, legere, proximos instruere, corripere sive consolari, Dominus respondit: "Ego Cor meum tam dignanter et tam inseparabiliter adjunxi animae ejus, quod unus spiritus mecum effecta in omnibus et prae omnibus sic voluntati meae concordat, sicut membra proprii corporis cum suo corde concordant, et sicut homo cogitans in corde suo: fac hoc, statim manus concordans commovebitur ad perficiendum; similiter cum cogitat: vide illud, statim oculi concordantes absque more aperiuntur: sic et ista mihi frequenter adest, me cooperante, ut singulis horis perficiat quod ego illa hora intendo; quia ego elegi eam sic ad inhabitandum, quod voluntas ejus, et per consequens opus bonae voluntatis ejus, est Cordi meo inhaerens, quasi pro dextra, cum qua operatur quod ego volo. Et intelligentia ipsius est mihi quasi pro oculo, dum intelligit in quo ego defector; et impetus spiritus ipsius est mihi quasi pro lingua, dum hoc spiritu impellente loquitur quod ego intendo. Et discretio ipsius est mihi quasi pro naribus, quia inclino aures misericordiae meae ad ea ad quae ipsa per pietatem compassionis flectitur; et intentio ipsius est mihi quasi pro pedibus, dum ipsa hoc intendit quod me sequi decet. Unde secundum impetum [p. 51] spiritus mei oportet eam festinare semper, ut ab uno expedite ad aliud pro instinctu meo parata inveniatur. Nec etiam eam aggravare potest in conscientia usuale neglectum, cum in alio voluntas mea sit suppleta."

[3] Alia etiam quaedam persona in spirituali cognitione probata, orans et gratias agens Deo devote pro gratiis isti collatis, tam similem accepit revelationem supra scriptis de donis privilegiorum et unione ipsius cum Deo; quod omnino certum constat hoc fluxisse a Deo cujus testimonia credibilia facta sunt nimis cum venas susurrii ejus, quasi sibilum aurae tenuis susciperet auris intelligentiae utrarumque, ita quod una de alterius revelatione tam parum sciret, sicut Romani parum scire possum quid eodem momento faciant Jerosolymitani. Sed haec in narratione adhuc revelationis suae hoc addidit sibi manifestatum: quod omnia quae ista accepisset donis gratiarum Dei, parva essent respectu eorum quae Dominus adhuc disponeret infundere animae ipsius. Et adjecit: "Ad talem adhuc unionem Dei perveniet, quod non videbunt oculi ejus, nisi quod Deus dignatur per eos videre, nec aliquid loquetur os ejus, nisi quod Deus dignatur loqui per illud, et sic de similibus." Quod quando vel qualiter perfecerit Dominus, sibi soli notum est, ac illi cui datum est feliciter experiri; nec etiam eos latuit qui donum Dei subtilius in ea recognoverunt.

[4] Item alia vice dum rogasset Domnam M. ut pro ea orans specialiter virtutem mansuetudinis et patientiae sibi a Domino studeret obtinere, quarum sibi videbatur magis indigere; et ipsa ut rogata fuerat oraret, tale a Domino accepit responsum: "Mansuetudo quae mihi in ea placet nomen accepit a manendo; unde ex quo ego inhabito, eam jugiter omnibus [p. 52] horis decet ut sicut sponsa delicata quae sponsum habet praesentem; si necesse habet egredi, tenens manum ipsius trahit illum cogens secum exire; sic ipsa quotiescumque videt opportunum ut de illo praesuavi accubitu internae fruitionis egrediatur ad instruendum proximos, semper prius salutarem crucem imprimat pectori suo et uno verbo nomen meum proponat et tunc fiducialiter loquatur in gratia mea quaecumque incidunt. Similiter et patientia quae mihi in ea placet nomen accepit a pace et scientia: unde tale sit studium ejus patientiae, ut per adversitatem non amittat pacem cordis, sed semper intendat scire quare patiatur: scilicet, pro amore in signum verae fidelitatis."

[5] Item alius quidam homo, cui ista omnino incognita erat, excepto quod se orationibus ipsius commendavit, orans pro ea tale accepit responsum: "Ego illam elegi sic ad inhabitandum, quod delector ut omne quod in ea diligitur mea sit operatio, in tantum quod qui non novit interiora, id est, spiritualia, saltem diligat in ea exteriora dona mea, ut est habilitas, facunditas et similia; et ideo exulem eam feci ab omnibus parentibus ut nullus eam propter consanguinitatem amaret et sic ego solus essem causa qua ab omni amico diligeretur.

[6] Alter etiam homo rogatus ab ista requisivit a Domino [p. 53] unde hoc esset quod ista tam per plures annos habens notitiam divinae praesentiae, cum tamen sibimet videretur valde negligenter vivere, nec tamen unquam tam gravi culpa delinqueret, quod Dominum de culpis suis offensum recognovisset, tale accepit responsum: "Quod sibi nunquam appareo iratus, inde est quod sibi ipsa omnia opera mea vere justa et optima judicat, nec propter aliqua facta mea vult nimis turbari; sed quamvis molestum sibi sit quod accidit, semper tamen gravamen suum inde temperatur quod illud mea praeordinatione scit esse peractum; unde sicut dicit Bernardus: "Cui placet Deus non potest non placere Deo", semper me exhibeo placatum. Et cum ista intellexisset haec de se Dominum ex propria clementia sua respondisse, in nimiam, ut dicebat, gratitudinem provocata, devotas Domino persolvit gratiarum actiones pro tali dignatione, adjungens inter caetera haec verba: "Quomodo fieri potest, dilectissime amator meus, quod pietas tua dignatur tam multa et magna mala mea dissimulare, proinde quod summe perfecta operatio tua, Deus meus, mihi displicere non potest, cum hoc nequaquam sit meae virtutis, sed potius tuae perfectae beatitudinis?" Ad quod Dominus hac similitudine eam instruxit dicens: "Cum lector videt scripturam cujusquam libri tam exilem quod difficilis sibi videtur ad legendum, assumit berillum ejusmodi per quem scriptura grossior videatur, et hoc non est ex parte libri, sed ex parte berilli; sic ego ex abundantia pietatis meae suppleo, si quem in te invenero defectum." [p. 54]

CAPUT XVII
De familiariiori approximatione ipsius ad Deum
[1] Per moram dum quandoque a Domino non esset visitata et nullam inde molestiam sentiret, vice quadam opportunitate accepta, requi" "Nimia proximitas quandoque impedit quod amici se mutuo minus clare contuentur: verbi gratia, cum quis alteri conjungitur, sicut in amplexando et osculando fieri consuevit, ut interim delectatio visus impediatur." Unde per haec verba intellexit quod quandoque substractio gratiae multipliciter cumulat meritum, dummodo per substractionem gratiae homo in nullo segnius agat, quamvis cum gravamine faciat.

[2] Hinc cum mente revolveret quomodo eam Dominus nunc aliter gratia sua visitaret quam in praecedentibus, Dominus subintulit: "In primis saepius instruxi te per responsa quibus posses aliis beneplacitum meum notificare; modo vero cum oranti tibi tantummodo in spiritu sentire te facio inspirationem meam, quam quandoque valde difficile foret verbis explicare in tuo sensu, quasi in thesaurario meo divitias gratiae meae congrego, hoc intendens, ut quilibet quod in te quaerit inveniat, sicut in sponsa quae omnium secretorum sponsi notitiam haberet et ex morosa sponsi cohabitatione in omnibus agendis sponsi voluntatem obtinere sciret, quam tamen non deceret ut sponsi secreta detegeret, sibi vero gratia mutuae familiaritatis.

[3] Unde et ipsamet hoc in se aliqualiter experta est, cum recognovit quod quando orabat pro aliqua causa intente sibi commendata, nullatenus potuit velle obtinere responsum [p. 55] Domini, sicut in prioribus temporibus fecerat; sed optime tunc sibi suffecit quando cum sensit gratiam orandi pro aliqua causa, quia hoc tunc authenticum habuit ex securitate divinae inspirationis, sicut antea habuit divinum responsum. Similiter etiam cum aliquis ab ea consilium vel solatium quaereret, ipsa statim in praesenti sensit sibi infundi gratiam respondendi cum tanta fiducia, quod pro assertione veritatis verborum illorum secure auderet mortem subire, quamvis antea nunquam aliquid de his nec per scripta, nec per dicta vel etiam cogitata intellexisset. Cum vero pro aliqua causa oraret de qua sibi Dominus nihil revelavit, multum in eo delectabatur quod divina sapientia est tam inscrutabilis et tam inseparabiliter adjuncta benigno amori, quod tutissimum est illi universa committere, quia hoc tunc magis placuit ei quam si omnia arcana secretorum Dei potuit investigare.

Explicit liber primus
Liber Secundus

Return to Matrologia Latina